Συντήρηση ιστορικών τεκμηρίων από χαρτί, που βρέθηκαν στο οχυρό Καρατάς

Συντήρηση ιστορικών τεκμηρίων από χαρτί, που βρέθηκαν στο οχυρό Καρατάς

Το εργαστήριο συντήρησης χαρτιού του ΙΕΚ Πετρά έχει αναλάβει τη συντήρηση μίας σημαντικής συλλογής που προέρχεται από την επιτόπια Έρευνα της ομάδας Κοιν.Σ.Επ Αγκιστρο Δράση στο Οχυρό Καρατας και θα αποτελεί τμήμα της μόνιμης συλλογής του ιστορικού θεματικού πάρκου Καρατας.

Μαντώ Σωτηροπούλου
Καθηγήτρια συντήρησης χαρτιού, ΙΕΚ ΠΕΤΡΑ

Το υλικό αυτό παρουσιάστηκε από τον μουσειολόγο της έκθεσης κ.Στέλιο Πλάκα και εμένα, στους σπουδαστές του εκπαιδευτικού οργανισμού Πετρά, οι οποίοι συμμερίστηκαν τον ενθουσιασμό μας για την πραγματοποίηση αυτού του εγχειρήματος.

Πρόκειται για χάρτινα αντικείμενα από την περίοδο του πολέμου, εφημερίδες, γράμματα και άλλα αντικείμενα της εποχής που θα δώσουν πληροφορίες για τις δραματικές εκείνες ημέρες. Κάποια από τα αντικείμενα της συλλογής είναι προσωπικά γράμματα από και προς τους φαντάρους όπως αυτά που βλέπουμε στο πάνω μέρος. Παρατηρούμε ότι είναι σε κακή κατάσταση ενώ το υλικό γραφής που είναι το μολύβι δυσχεραίνει τις εργασίες συντήρησης. Στο κάτω μέρος βλέπουμε ένα κουτί από φωτοβολίδες και μία θήκη από φυσίγγια, τα οποία αποτελούν κατεξοχήν πολεμικό υλικό.


Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες είναι οι εφημερίδες που βρέθηκαν, από τις οποίες οι στρατιώτες μάθαιναν για τις τελευταίες εξελίξεις του πολέμου. Στα αριστερά είναι ένα φύλλο της εφημερίδας το φως ενώ στα δεξιά είναι η μακεδονική, ή όπως αναφέρεται στον τίτλο της «η μακεδονική στο μέτωπο». Εκτός από τα νέα του πολέμου, οι εφημερίδες περιείχαν και άρθρα που είχαν σκοπό να εξυψώσουν το ηθικό των στρατιωτών, όπως για παράδειγμα αναφέρεται κάτω δεξιά στον τίτλο: «Συγκινιτικαί σκηναί εις την ηρωικήν Χειμάρραν. Αφού ο ιερεύς ελειτούργησεν εις την εκκλησίαν έλαβεν το όπλον και έσπευσεν εις το μέτωπον».

Στο επόμενο απόκομμα βλέπουμε έναν χάρτη των ελληνοαλβανικών συνόρων ενώ υπάρχει και διεθνής ειδησεογραφία σχετική με την αλληλογραφία μεταξύ του Γάλλου στρατάρχη Πεταίν με τον Χίτλερ. Στο οχυρό βρέθηκαν επίσης γελοιογραφίες σχετικές με τον πόλεμο με χαρακτηριστικό το απόκομμα το περιοδικού «Πολεμική σάτυρα» που διακωμωδούσε την Ιταλική νοοτροπία στον πόλεμο. Δεξιά βλέπουμε γελοιογραφία του Μουσολίνι με την επιγραφή «Σαν ταυρομάχος προχωρή να πάρη την ελλάδα, μα τουρχεται ζαλάδα».

Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι οι αυτοσχέδιες τράπουλες που βλέπουμε στα αριστερά τις οποίες χρησιμοποιούσαν οι φαντάροι για να περνάει ο χρόνος τους, καθώς και κάποια αποκόμματα ημερολογίου που είχαν κρατήσει. Το χάρτινο αντικείμενο που βλέπουμε στα δεξιά είναι σε πολύ κακή κατάσταση με δυσδιάκριτη γραφή στα γαλλικά ενώ βρέθηκαν αρκετά του ίδιου είδους και σε χειρότερη κατάσταση. Μετά από οπτική παρατήρηση όμως καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι η λέξη που αναφέρεται στο πάνω μέρος είναι η γαλλική λέξη «Sinapisme», και αναφέρεται σε ένα είδος χαρτιού που χρησιμοποιούσαν την εποχή εκείνη ως κατάπλασμα για τις πληγές και το οποίο περιείχε μαύρους σπόρους σιναπιού σαν θεραπευτική ουσία. Σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης έβρεχαν το χαρτί και το τοποθετούσαν στην πληγή.

Όλα αυτά τα αντικείμενα, τα οποία είναι καθημερινά αλλά και πολύ χαρακτηριστικά της ζωής των στρατιωτών, μπορούν να αξιοποιηθούν έτσι ώστε να πραγματοποιηθεί η απεικόνιση του πολέμου και η οπτικοποίησή του μέσα από αυτή τη συλλογή. Η κατάσταση διατήρησης των υλικών, τα οποία είναι εξ ορισμού ευαίσθητα εγείρει κάποιους περιορισμούς. Το βιομηχανικό χαρτί και ιδιαίτερα το χαρτί που έχει χρησιμοποιηθεί σε εφημερίδες είναι από τα πλέον εύθρυπτα. Οι εφημερίδες, ως εφήμερο είδος, όταν τυπώνονται έχουν σκοπό να ενημερώσουν την συγκεκριμένη ημέρα. Τα γράμματα, έχουν σκοπό την άμεση παραλαβή και ανάγνωση από τον ενδιαφερόμενο. Τα ημερολόγια έχουν συγκεκριμένο χρόνο ζωής και είναι ενδιαφέρον το πώς οι στρατιώτες δημιούργησαν αυτά τα αυτοσχέδια τραπουλόχαρτα για να περάσουν τον σύντομο χρόνο τους εκεί. Τα αντικείμενα μιλούν για τη ζωή των στρατιωτών στον πόλεμο, η οποία δεν χαρακτηρίζεται από τον χρόνο, το παρελθόν και το μέλλον, αλλά από το παρόν, τη στιγμή εκείνη που ζουν και δεν γνωρίζουν τίποτα για το αύριο.
Έχει επομένως μεγάλο εννοιολογικό ενδιαφέρον το πώς προσεγγίζεται εκείνη η χρονική στιγμή μέσα από τα εφήμερα αντικείμενα στα μάτια του μελλοντικού επισκέπτη. Και μόνο η εικόνα των εφήμερων αντικειμένων είναι έντονα συναισθηματικά φορτισμένη. Η ανάγνωση όμως της πληροφορίας που θα προκύψει από τις εργασίες συντήρησης μας δίνει κάτι ακόμα: Μας δίνεται μία μοναδική ευκαιρία να ακολουθήσουμε ένα ταξίδι προς τις σκέψεις των στρατιωτών τις ώρες εκείνες. τα γράμματα μπορούν να μας αποκαλύψουν τι θα ήθελαν να πουν στους αγαπημένους τους, οι εφημερίδες μπορούν να μας δείξουν με λεπτομέρεια τα νέα που ελάμβαναν.
Έτσι λοιπόν, η εφήμερη ύλη της εποχής εκείνης γίνεται εργαλείο για τη δημιουργία αναμνήσεων σε ένα μελλοντικό κοινό, τους επισκέπτες του θεματικού πάρκου. Η πρόκληση για τον συντηρητή είναι όχι μόνο το πώς θα διατηρήσει την εφήμερη ύλη στα χρόνια που έρχονται αλλά και το να ανάγει πληροφορίες για το περιεχόμενο, ώστε να μπορέσουν να αντληθούν στοιχεία σχετικά με την ιστορία των αντικειμένων.
Ο σχεδιασμός των επεμβάσεων συντήρησης πρέπει να βασίζεται σε τρεις άξονες:
• Διατήρηση της ύλης
• Αναζήτηση των πληροφοριών
• Αναβίωση της ιστορικής μνήμης
Καταρχάς στη διατήρηση της ύλης όπου αναφερόμαστε στις κατεξοχήν ερμηνείες του υλικού και στη διαχείρισή του κατά τις εργασίες συντήρησης. Τι είδος χαρτιού έχει χρησιμοποιηθεί; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του; Τι μέσα γραφής υπάρχουν; Αν έχουμε υδατοδιαλυτά μέσα ή όχι; Ποιες εργασίες προτείνονται και γιατί; Επίσης, ποιες είναι οι προτεινόμενες συνθήκες έκθεσης; Σε όλα αυτά θα είμαστε σε άμεση επικοινωνία με τον μουσειολόγο της έκθεσης έτσι ώστε να διασφαλίσουμε ότι δεν θα προκληθούν περαιτέρω φθορές μετά το πέρας των εργασιών συντήρησης και προτείνοντας τις κατάλληλες συνθήκες διατήρησης.
Η αναζήτηση των πληροφοριών αναφέρεται στο περιεχόμενο, το οποίο μπορεί να προκύψει κατά τη διάρκεια των εργασιών. Για παράδειγμα, ένας σκοπός μπορεί να είναι η ανάδειξη των γραμμάτων που είναι τώρα δυσανάγνωστα. Ή το άνοιγμα της εφημερίδας που τώρα είναι διπλωμένη και η οποία ενδεχομένως να μας αποκαλύψει πολύτιμες πληροφορίες. Αυτή είναι μία διαδικασία που επιτυγχάνεται στην πορεία των εργασιών και πιθανότατα να ανακαλύψουμε και νέα στοιχεία. Η πλήρης τεκμηρίωση των εργασιών συντήρησης που αφορά και τις φωτογραφίες που θα ληφθούν κατά τη διάρκεια των εργασιών θα χρησιμοποιηθούν και θα είναι διαθέσιμες στο αρχείο του ιστορικού θεματικού πάρκου Καρατας.
Τέλος, η αναβίωση της ιστορικής μνήμης θα πρέπει να περιλαμβάνει τα παραπάνω αλλά και κάτι ακόμα. Η συνεργασία με τον μουσειολόγο της έκθεσης καθ’ όλη τη διάρκεια των εργασιών θα μας επιτρέψει να λάβουμε τις σωστές αποφάσεις: Τι σημαίνει αναβίωση της ιστορικής μνήμης; Πως θα μπορέσει η εργασία μας να εξυπηρετήσει τους σκοπούς της έκθεσης και ποιοι είναι οι περιορισμοί;
Με λίγα λόγια καλούμαστε μαζί με τα νέα παιδιά να επιλέξουμε τις καταλληλότερες μεθοδολογίες συντήρησης που θα επιτύχουν τους παραπάνω στόχους. Ο σχεδιασμός που θα ακολουθηθεί σίγουρα θα περιλαμβάνει τις βασικές έννοιες συντήρησης: σωστός προγραμματισμός και καταγραφή των εργασιών συντήρησης, αντιστρεψιμότητα και συμβατότητα μεθόδων και εργασιών, σεβασμός στην ιστορική σημασία. Οι σπουδαστές καλούνται να αναγνώσουν αυτά τα αντικείμενα ως ιστορικά, να κατανοήσουν τη σημασία τους και να τα αναδείξουν.
Προσωπικά είμαι ενθουσιασμένη για αυτό το έργο και πιστεύω ότι είναι ο καλύτερος τρόπος εκμάθησης για τους σπουδαστές μας να λάβουν μέρος σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα συντήρησης που αφορά μία συλλογή, η οποία θα εκτεθεί σε έναν κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο. Θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν και να μετέχουν ενεργά σε όλα τα στάδια αυτής της διαδικασίας πραγματοποιώντας έτσι και οι ίδιοι το δικό τους προσωπικό ταξίδι στον χωροχρόνο.

About Author

client-photo-1
b36376pans

Comments

Αφήστε μια απάντηση